نقش علمای شیعه در گسترش اخلاق تربیت فرزند

نوع المستند : المقالة الأصلية

المؤلفون

1 قسم العلوم الإنسانية الإسلامية، جامعة المصطفى المفتوحة، قم، إيران.

2 قسم الحكمة ودراسات الأديان، كلية الحكمة ودراسات الأديان، جامعة المصطفى الافتراضية، قم، إيران

المستخلص

یکی از شاخه های اخلاق کاربردی، اخلاق تربیت فرزند است که در ادیان الهی از جمله دین مبین اسلام به آن پرداخته شده است. آثار متعددی در دین اسلام وجود دارد که اگر چه به ظاهر خطاب به فرزند است و با عبارت «یا بنی» آغاز می شود لکن عمدتا دستورالعمل هایی هستند که حتی پیران سالخورده و مردان تجربه آموخته از مضامین عالی آنها بی نیاز نیستند. این دستورالعمل ها از صدر اسلام تاکنون وجود داشته است که از مهمترین آنها می توان به وصایای امام علی علیه السلام به امام حسن و امام حسین علیهم السلام اشاره کرد. وصیای ابوحنیفه به فرزندش حماد نمونه دیگری از این وصایا می باشد. از جمله رساله های دیگری که در این عرصه تدوین شده می توان به رساله ایها الولد ابوحامد غزالی و قابوسنامه امیر عنصرالمعالی قابوس بن وشمگیر اشاره کرد. ما در این نوشتار برآنیم تا ضمن برشماری تالیفاتی که علمای شیعه از جمله خواجه نصیرالدین طوسی، علامه دوانی، شیخ محمد بهاری و ... در آن به تربیت فرزند پرداخته اند، اهمیت و سیر تاریخی آنها را نیز بررسی کنیم.

الكلمات الرئيسية


  1. ابن بابویه قمی، محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق)،(1413ق)، من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین.
  2. ابن مسکويه، ابو علي (بی تا)، تهذيب الاخلاق و تطهير الاعراق، قم: انتشارات بيدار.
  3. إبن مقفع، عبدالله (1312ش)، الادب الوجیر للولد الکبیر، مقدمه استاد عباس اقبال، تصحیح سید عبدالرحیم خلخالی، تهران: بی جا.
  4. ابن منظور، محمد بن مکرم،(1416ق)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
  5. ابن منظور، محمد بن مكرم (1410)، لسان العرب، بيروت: دار صادر.
  6. ابوطالبی، مهدی، (1388ش)، تربیت دینی از دیدگاه امام علی (علیه السلام)، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ سوم.
  7. احمدبن محمد مسکویه،(1398ق)، تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، بیروت، چاپ حسن تمیم، چاپ افست  اصفهان، بی‌تا.
  8. آشتیانی، میرزا احمد و شاگردان، (1363ش)، طرائف الحکم یا اندرزهای ممتاز، تهران، کتابخانه صدوق، چاپ سوم.
  9. بهاری همدانی، شیخ محمد(1361ش)، تذكرة المتقين، تهران: انتشارات نور فاطمه، چاپ دوم.
  10. تهرانی، آقابزرگ (1357)، الذریعه الی تصانیف الشیعه، تهران: کتابخانه اسلامیه.
  11. جمعی از نویسندگان، (1386)، اخلاق کاربردی، چالش ها و کاوش های نوین در اخلاق عملی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
  12. ری شهری، محمد، (1382ش)، منتخب میزان الحکمه، سید حمید حسینی، قم، دارالحدیث، چاپ دوم.
  13. الزبيدي، محمد مرتضي، (بی تا)، تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت: دار مکتبة الحياة.
  14. شارل هانری، دو فوشه کور (1377)، اخلاقیات، ترجمه محمد علی امیر معزی و عبدالحمید روح بخشان، تهران مرکز نشر دانشگاهی.
  15. طوسی، خواجه نصیرالدین (1364)، اخلاق ناصری، تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی و علی‌رضا حیدری، تهران، خوارزمی، 1364، چاپ سوم.
  16. طوسی، خواجه نصیرالدین، (1390ش)، اخلاق جلالی، به کوشش مسعودی آرانی، عبدالله، تهران: انتشارات اطلاعات.
  17. عطاردی، عزیزالله،(1406ق)، مسند امام رضا علیه السلام، مشهد، آستان قدس.
  18. علی بن ابی طالب (1379ش)، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، انتشارات الهادی، چاپ چهارم.
  19. غزالی، محمد (1426)، احیاء علوم الدین، دار ابن حزم، الطبعه الاولی.
  20. غفرانی، محمد (1355)، «ابن المقفع و تربیت فرزند در اسلام»، معارف اسلامی شماره 26.
  21. غفرانی، محمد(1387)، «سیری در تربیت فرزند در اسلام»، الهیات نامه، سال دوم، شماره سوم.
  22. فرامرز قراملکی، احد (1389) ، اخلاق کاربردی در ایران و اسلام، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چاپ اول.
  23. فراهیدی، خلیل بن احمد، (بی تا)، العین، قم، هجرت، چاپ دوم.
  24. فيض الاسلام اصفهانى، على نقى‌(1376ش)، الصحيفة السجادية / ترجمه و شرح فيض الإسلام‌، محقق / مصحح: افشارى زنجانى، عبد الرحيم‌، تهران، فقيه‌، چاپ دوم.
  25. فیض کاشانی، ملامحسن، (1372 ش)، راه روشن(ترجمه المحجة البيضاء)، ترجمه سید محمد صادق عارف، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول.
  26. قابوس بن وشمگیر، امیر عنصر المعالی کیکاوی بن اسکندر، (11335ش)، قابوس نامه، با تصحیح و مقدمه و حواشی دکتر امین عبدالمجید بدوی، کتابفروشی ابن سینا، چاپ اول.
  27. گروه نویسندگان،(1384ش)فلسفه تعلیم و تربیت، قم، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، چاپ هفتم.
  28. مجلسي، محمد باقر(1403) بحارالانوار، بيروت: دار احياء التراث العربي، سوم.
  29. محمدی ری شهری، محمد،(1381ش)، میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شیخی، بی جا، انتشارات سازمان چاپ و نشر، چاپ سوم.
  30. مدرس، محمدعلی (1369)، ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه واللقب، تهران: کتابفروشی خیام.
  31. مدرسی رضوی محمد تقی (1370)، احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: اساطیر، چاپ دوم.
  32. یارشاطر، احسان (1354ش)، دانشنامه ایران و اسلام، تهران، بنگاه ترجمه و نشرکتاب.